Нэр: Жигд
Шинжлэх ухааны нэр: Elaeagnus angustifolia L.
Ижил утгатай хуучин шинжлэх ухааны нэр: Elaeagnus moorcroftii Wall. ex Schltdl.
Ургамлын овог: Жигдийн овог
Жигд нь Төв Азийн хуурай болон цөлөрхөг бүс нутагт ургадаг навчаа гөвдөг сөөг буюу жижиг мод юм. Монгол оронд голын хөндий, хуурай сайр, баянбүрдийн ойролцоо, элсэрхэг газар, газрын доорх чийг хүрэлцээтэй орчинд ургах боломжтой.
Энэ ургамал нь том сөөг эсвэл жижиг мод хэлбэрээр ургадаг. Олон салаалсан мөчиртэй байдаг бөгөөд зарим мөчрийн үзүүр өргөс мэт хурц байж болно. Нас ахих тусам иш, мөчир нь барзгар, саарал хүрэн өнгөтэй болдог.
Жигдийн хамгийн тод шинж нь мөнгөлөг өнгө юм. Залуу мөчир, навч, заримдаа жимсний гадаргуу жижиг мөнгөлөг хайрс буюу үсэрхэг бүрхүүлтэй байдаг. Энэ мөнгөлөг бүрхүүл нь хүчтэй нарны гэрлийг ойлгож, хуурай орчинд усны алдагдлыг багасгахад тусалдаг.
Навч нь нарийн, энгийн хэлбэртэй бөгөөд ихэвчлэн саарал ногоон эсвэл мөнгөлөг ногоон өнгөтэй байдаг. Навч нь мөчрийн дагуу ээлжлэн байрладаг. Мөнгөлөг өнгө нь халуун, салхи, ган хуурайшилтыг тэсвэрлэхэд дэмжлэг болдог.
Жигд нь жижиг, анхилуун үнэртэй цэцэг гаргадаг. Цэцэг нь дотор талаараа шаргалдуу, гадна талаараа мөнгөлөг өнгөтэй байдаг. Ихэвчлэн навчны суганд байрлаж, сайхан үнэрээрээ шавжийг татдаг.
Цэцэглэсний дараа жижиг зууван жимс боловсорно. Жимс нь боловсрох үедээ шаргал, бордуу, эсвэл улаавтар бор өнгөтэй болдог. Жимсний дотор хатуу үр байдаг бөгөөд гаднах хэсэг нь хуурайдуу, гурилархаг бүтэцтэй. Зарим нутагт жимсийг хүн, шувуу, зэрлэг амьтад иддэг.
Жигд нь хуурай газрын хатуу ширүүн нөхцөлд сайн дасан зохицсон ургамал юм. Ган, салхи, шим тэжээл багатай хөрс, зарим давсархаг нөхцөлийг тэсвэрлэх чадвартай. Хүчтэй үндэс нь ус хайж, элсэрхэг болон эвдэрсэн хөрсийг тогтоон барихад тусалдаг.
Энэ ургамал хуурай газрын экосистемд чухал үүрэгтэй. Үндэс нь хөрсийг тогтоон барьж, элэгдэл эвдрэлийг багасгадаг. Мөчир нь шувуу, жижиг амьтдад хоргодох орчин болдог. Цэцэг нь шавжид тэжээл өгч, жимс нь зэрлэг амьтдын хоол тэжээлийн эх үүсвэр болдог.
Жигд нь хөрсний чанарыг сайжруулахад мөн хувь нэмэр оруулж чаддаг. Үндэстэй нь хамт амьдардаг бичил биетнүүд хөрсөнд шим тэжээл нэмэхэд тусалдаг. Иймээс шим тэжээл багатай хуурай орчинд ач холбогдолтой.
Монгол оронд жигд нь хуурай голын хөндий, цөлөрхөг хээр, баянбүрд орчмын орчинтой холбоотой ургамал юм. Мод ховор ургадаг хуурай нутагт амьдрах орчныг баяжуулж, байгалийн олон янз байдлыг дэмждэг.
Өнөөдөр жигдийн амьдрах орчинд мод огтлох, малын бэлчээрийн дарамт, газрын доорх ус багасах, уул уурхай, зам барилга, уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт зэрэг аюул нөлөөлж болзошгүй. Залуу ургамал нь малын идэлт болон гишгэгдэлд амархан өртдөг.
Жигдийг хамгаалах нь чухал. Учир нь энэ ургамал хуурай газрын эмзэг экосистемийг дэмждэг. Жигдийг хамгаалах нь хөрсний тогтвортой байдал, зэрлэг амьтдын амьдрах орчин, тоос хүртээгч шавж, Монгол орны хуурай бүсийн ургамлын олон янз байдлыг хамгаалахад тусалдаг.
Зургийн цомог
