Нэр: Улаан гоёо / Зүүнгарын гоёо
Шинжлэх ухааны нэр: Cynomorium songaricum Rupr.
Өөр ангиллын нэршил: Cynomorium coccineum subsp. songaricum
Улаан гоёо буюу зүүнгарын гоёо нь Монголын өмнөд говь болон Хятадын хойд, баруун хойд хэсгийн хуурай элсэрхэг бүсэд ургадаг ховор цөлийн ургамал юм. Энэ нь эмийн ач холбогдолтой, шимэгч ургамал бөгөөд говь, цөлийн хатуу ширүүн орчинд амьдрахад дасан зохицсон байдаг.
Улаан гоёо нь жирийн ногоон ургамалтай адил биш. Ногоон навчгүй бөгөөд нарны гэрлийн тусламжтайгаар өөрөө хоол тэжээлээ бүрэн бэлтгэдэггүй. Харин бусад цөлийн бутлаг ургамлын үндэст наалдан, ус болон шим тэжээл авч ургадаг бүрэн шимэгч ургамал юм.
Энэ ургамал ихэвчлэн давсархаг, элсэрхэг, хуурай газар ургадаг бут сөөгний үндэстэй холбогдож амьдардаг. Ийм эзэн ургамлын үндэс нь улаан гоёонд ус, шим тэжээлийн эх үүсвэр болдог.
Улаан гоёо амьдралынхаа ихэнх хугацааг газрын доор өнгөрүүлдэг. Газрын дээр ил харагдах хэсэг нь бүдүүн, махлаг, улаан хүрэн эсвэл бараан улаан өнгийн цэцэгт багана хэлбэртэй байдаг. Хэлбэр, өнгөнөөсөө шалтгаалан элсэн хөрснөөс цухуйсан улаан богино багана мэт харагддаг.
Энэ ургамал энгийн навчгүй. Ишний гадаргуу дээр хайрс мэт жижиг хэсгүүд байдаг. Цэцэгт баганын гадаргуу дээр маш олон жижиг цэцэг нягт байрладаг. Цэцэглэсний дараа өнгө нь илүү бараан болж болно.
Улаан гоёо нь говийн хатуу ширүүн нөхцөлд сайн дасан зохицсон ургамал юм. Газрын доор шимэгчлэн ургах хэлбэр нь хур тунадас багатай, нар хүчтэй, салхи ихтэй, хөрсний чийг бага, давсархаг орчинд амьдрахад тусалдаг. Эзэн бутлаг ургамлаас ус, шим тэжээл авдаг тул олон ургамал амьдрахад хэцүү газарт ургаж чаддаг.
Энэ ургамал нь говийн өвөрмөц биологийн олон янз байдлын нэг хэсэг юм. Газрын дор амьдарч, цөлийн хүчтэй бутлаг ургамлаас шим тэжээл авах нь говийн ургамлын онцгой дасан зохицлын нэг жишээ юм.
Улаан гоёо нь уламжлалт анагаах ухаанд танигдсан эмийн ургамал юм. Иймээс нутгийн иргэдийн дунд үнэ цэнтэйд тооцогддог.
Гэвч зэрлэг улаан гоёоны нөөц хэт түүлтээс болж багасах эрсдэлтэй. Энэ ургамлыг ихэвчлэн ухаж авдаг тул хөрс эвдрэх, эзэн бутлаг ургамлын үндэс гэмтэх аюултай. Хэт их түүвэл байгалийн нөөц нь цөөрч болзошгүй.
Өнөөдөр улаан гоёог болгоомжтой хамгаалах шаардлагатай. Гол аюулд хэт түүлт, амьдрах орчны эвдрэл, уул уурхай, зам барилга, цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлт, эзэн бутлаг ургамлын доройтол ордог. Улаан гоёог хамгаалах нь зөвхөн нэг ургамлыг хамгаалах бус, харин говийн эмзэг экосистем болон түүнд хамаарах бусад ургамлыг хамтад нь хамгаалах ач холбогдолтой юм.
Зургийн цомог
