Нэр: Мануул
Шинжлэх ухааны нэр: Otocolobus manul
Хуучин шинжлэх ухааны нэр / ижил нэршил: Felis manul
Англи нэр: Pallas’s cat / Manul
Өөр англи нэр: Pallas’ cat
Мануул нь Төв Азийн бүс нутагт тархан амьдардаг жижиг зэрлэг муур юм. Монгол орны онцгой зэрлэг муурын нэг бөгөөд хүйтэн, хуурай, хадархаг хээр, цөлөрхөг хээрийн орчинд амьдрахад сайн дасан зохицсон байдаг.
Мануул нь гэрийн мууртай ойролцоо хэмжээтэй боловч маш өтгөн, урт үстэй тул илүү том, бүдүүн биетэй мэт харагддаг. Бие нь навтгардуу, хөл нь богино, толгой нь өргөн хавтгай, чих нь жижиг дугуй бөгөөд толгойн хажуу хэсэгт нам байрласан байдаг. Мөн өтгөн, бүдүүн сүүлтэй. Эдгээр шинж нь мануулыг өвөрмөц төрхтэй болгож, хатуу ширүүн задгай орчинд амьдрахад нь тусалдаг.
Мануулын зүс нь ихэвчлэн саарал, элсэн бор, эсвэл бага зэрэг улаавтар бордуу өнгөтэй байдаг. Үсний үзүүр хэсэг нь цайвар буюу цагаандуу тул бүх бие нь хяруу суусан мэт харагддаг. Энэ зүс нь хад чулуу, хуурай өвс, тал хээрийн орчинд сайн уусахад тусалдаг. Нүүрний хажуу, хөл, сүүлэнд бараан судал ажиглагддаг бөгөөд духан дээр жижиг бараан толботой байж болно.
Мануулын нам байрласан чих нь маш чухал дасан зохицол юм. Чих нь толгойн хажуу доод хэсэгт байрладаг тул мануул хад чулуу, нам ургамлын цаана нуугдангаа олзоо ажиглах боломжтой. Хавтгайдуу нүүр, намхан бие нь задгай хээрийн орчинд анзаарагдахгүй байх давуу тал болдог.
Мануул нь ихэвчлэн хадархаг хээр, уулын хээр, бутлаг газар, цөлөрхөг хээр, хуурай задгай орчинд амьдардаг. Амрах, нуугдах, үр төлөө өсгөхдөө хадны ан цав, агуй, мөн тарвага, үнэг зэрэг амьтдын хуучин нүхийг ашигладаг. Ийм нүх, хоргодох байр нь мануулын амьдралд маш чухал.
Мануул нь ганцаар амьдардаг, нуугдамтгай зан төрхтэй амьтан юм. Ихэвчлэн үүр цайх, бүрэнхий болох үеэр болон заримдаа шөнийн цагаар идэвхтэй байдаг. Хүнээс зайлсхийдэг бөгөөд зүс, зан төрхийнхөө ачаар байгальд харахад амаргүй амьтан юм.
Мануул нь отож ан хийдэг махчин амьтан юм. Богино хөл, навтгар биеийн улмаас олзоо хол зайд хурдан хөөж барихад тохиромжгүй. Харин нам хэвтэн нуугдах, аажмаар гэтэх, эсвэл нүхний амсар дээр хүлээж байгаад олзоо барих аргаар ан хийдэг.
Мануулын гол хоол тэжээлд огдой, оготно, үлийн цагаан оготно, шишүүхэй, алагдаахай, жижиг тарвага, шувуу, шавж, заримдаа хэвлээр явагч амьтад ордог. Ялангуяа жижиг хөхтөн амьтад нь мануулын хоол тэжээлийн чухал хэсэг юм.
Мануул нь хүйтэн уур амьсгалд сайн дасан зохицсон байдаг. Өтгөн үс нь өвлийн хүйтэнд дулаан хадгалахад тусалдаг. Хэвлий хэсгийн үс нь илүү урт байдаг тул хүйтэн газар хэвтэх, нам дор хөдөлгөөн хийх үед биеийг хамгаалдаг. Мөн өтгөн сүүл нь хүйтэнд бие болон сарвуугаа халхлахад тус болдог.
Эм мануул ихэвчлэн хаврын улиралд зулзага гаргадаг. Нэг удаад хэд хэдэн зулзага төрүүлж болно. Зулзаганууд нь хадны хоргодох байр, эсвэл бусад амьтдын хуучин нүх зэрэг аюул багатай газарт өсдөг.
Мануул нь дэлхийн хэмжээнд одоогоор устах өндөр эрсдэлтэй зүйлд тооцогдохгүй боловч тархац нутгийнхаа зарим хэсэгт олон аюултай тулгарч байна. Үүнд амьдрах орчны доройтол, уул уурхай болон дэд бүтцийн хөгжил, бэлчээрийн хэт ашиглалт, идэш тэжээлийн амьтдын цөөрөлт, огдой болон мэрэгч амьтдыг хордуулах, хууль бус агнуур, хавханд санамсаргүй орох, малчны болон гэрийн нохойд бариулах зэрэг орно.
Мануулыг хамгаалах нь маш чухал. Учир нь мануул бол Монгол орны хээр, уул хад, цөлөрхөг хээрийн байгалийг илэрхийлдэг өвөрмөц зэрлэг муур юм. Мануулыг хамгаалах нь зөвхөн нэг амьтныг хамгаалах бус, харин олон зэрлэг амьтан амьдардаг хадархаг хээр, цөлөрхөг хээрийн экосистемийг хамгаалах ач холбогдолтой юм.
Зургийн цомог
