Нэр: Заг
Шинжлэх ухааны нэр: Haloxylon ammodendron (C.A.Mey.) Bunge ex Fenzl
Товчилсон шинжлэх ухааны нэр: H. ammodendron
Ургамлын овог: Луультан овог
Заг нь Төв Азийн хуурай цөл, цөлөрхөг бүс нутагт ургадаг сөөг буюу жижиг мод юм. Монгол орны говийн хамгийн чухал модлог ургамлын нэг юм.
Энэ ургамал нь цөлийн хатуу ширүүн нөхцөлд маш сайн дасан зохицсон. Хур тунадас багатай, нар хүчтэй, салхи ихтэй, элсэрхэг болон хайргархаг хөрстэй, өдөр шөнийн температурын хэлбэлзэл ихтэй орчинд амьдрах чадвартай.
Заг нь намхан сөөг хэлбэрээр эсвэл жижиг мод хэлбэрээр ургаж болно. Таатай нөхцөлд хэдэн метр өндөр ургана. Харин маш хуурай, салхитай газарт тахир мушгиа, жигд бус хэлбэртэй харагдах нь элбэг.
Их бие болон хөгшин мөчир нь ихэвчлэн сааралдуу, барзгар, хагарч цуурсан холтостой байдаг. Модлог хэсэг нь хатуу, нягт бүтэцтэй. Олон нарийн ногоон мөчиртэй бөгөөд эдгээр мөчир нь хуурай орчинд амьдрахад чухал үүрэгтэй.
Заг нь маш жижиг хайрс мэт навчтай. Навч нь жижиг тул усны алдагдлыг багасгадаг. Залуу ногоон мөчир нь ургамлын хоол тэжээл бий болгох гол үүргийг гүйцэтгэдэг. Энэ нь цөлийн орчинд амьдрах чухал дасан зохицол юм.
Загийн үндэс маш хүчтэй хөгжсөн байдаг. Үндэс нь газрын гүн рүү нэвтэрч чийг хайхаас гадна элсэрхэг хөрсөнд өргөн тархдаг. Энэ нь ган хуурайшлыг тэсвэрлэх, сул элсийг тогтоон барихад тусалдаг.
Заг нь ихэвчлэн элсэн цөл, цөлөрхөг тал, хуурай хөндий, хайргархаг газар, нам дор цөлийн хотгор хэсэгт ургадаг. Мөн бага зэрэг давсархаг хөрстэй орчинд ургах чадвартай. Иймээс говийн хуурай газрын гол ургамлын нэг юм.
Заг нь говийн байгальд маш чухал үүрэгтэй. Үндэс нь элсийг тогтоон барьж, салхины элэгдлийг багасгадаг. Мөчир нь шувуу, шавж, мөлхөгч амьтан, жижиг хөхтөн амьтдад сүүдэр, хоргодох орчин болдог. Задгай цөлд загийн төгөл нь олон амьд биетэд амьдрах боломж бүрдүүлдэг.
Энэ ургамал нь цөлжилтөөс хамгаалахад чухал ач холбогдолтой. Элсийг барьж, нүүдэллэх хөдөлгөөнийг нь сааруулдаг тул говийн эмзэг орчныг хадгалахад тусалдаг.
Загийн төгөл, загт газар нь биологийн олон янз байдлыг дэмждэг. Олон амьтан загтай орчныг хоргодох, үүрлэх, хоол тэжээл хайх, халуун салхинаас хамгаалах газар болгон ашигладаг. Цөл хоосон мэт харагдавч загтай орчинд олон амьд биет оршин тогтнодог.
Заг нь нутгийн иргэдийн амьдралтай ч холбоотой. Зарим хуурай бүсэд хатуу, нягт модлог хэсгийг түлшинд ашиглаж ирсэн. Гэвч хэт их огтлох нь байгалийн загийн төглийг доройтуулж, говийн амьдрах орчны чанарыг бууруулдаг.
Өнөөдөр загт хэд хэдэн аюул занал тулгарч байна. Үүнд хэт огтлолт, малын хэт бэлчээрлэлт, уул уурхай, зам барилга, уур амьсгалын өөрчлөлт, газрын доорх ус багасах, ган хуурайшилт, цөлжилт зэрэг орно. Залуу ургамал нь малын идэлт болон гишгэгдэлд амархан гэмтдэг.
Загийг хамгаалах нь маш чухал. Учир нь заг бол говийн цөлийн үндсэн модлог ургамлын нэг юм. Загийг хамгаалах нь элс тогтоох, зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг хадгалах, говийн биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, хуурай газрын эмзэг байгалийн урт хугацааны тогтвортой байдлыг дэмжих ач холбогдолтой юм.
Зургийн цомог
