Нэр: Одой хайлаас
Шинжлэх ухааны нэр: Ulmus pumila L.
Ургамлын овог: Хайлаасны овог
Одой хайлаас нь Азийн олон бүс нутаг, түүний дотор Монгол оронд тархан ургадаг навчаа гөвдөг мод юм. Энэ нь хуурай, хүйтэн, салхитай, хатуу ширүүн орчинд амьдрах чадвартай тэсвэртэй моддын нэг юм.
Энэ мод нь хээр, цөлөрхөг хээр, хуурай хөндий, хадархаг энгэр, голын хөндий, жалга, сайр зэрэг хөрсний чийг хязгаарлагдмал орчинд ургаж чаддаг. Монгол оронд олон мод амьдрахад хүндрэлтэй хуурай газар ургах чадвартайгаараа онцлог.
Одой хайлаас нь дунд зэргийн өндөр мод болж ургаж болно. Харин хуурай, хатуу ширүүн нөхцөлд намхан, бутлаг хэлбэртэй байх нь бий. Таатай нөхцөлд том мод болон ургадаг. Их бие нь саарал эсвэл бараан саарал өнгөтэй, нас ахих тусам холтос нь барзгар, хагарч цуурсан болдог.
Навч нь жижигээс дунд хэмжээтэй, энгийн хэлбэртэй бөгөөд мөчрийн дагуу ээлжлэн байрладаг. Навч нь ихэвчлэн зууван, нарийн зууван, эсвэл юлдэн хэлбэртэй, ирмэг нь хөрөөний шүд мэт шүдлэг байдаг. Ургалтын улиралд ногоон өнгөтэй, намар шарлаж унадаг.
Одой хайлаас хаврын улиралд, навч бүрэн дэлгэрэхээс өмнө цэцэглэдэг. Цэцэг нь жижиг бөгөөд тод харагдахгүй. Цэцэглэсний дараа хавтгай, дугуй, далавчлаг үр үүсдэг. Энэ хөнгөн үр нь салхиар тархах боломжтой.
Энэ мод нь хуурай болон хүйтэн уур амьсгалд сайн дасан зохицсон. Ган, хүчтэй салхи, шим тэжээл багатай хөрс, өвлийн хүйтнийг тэсвэрлэх чадвартай. Хүчтэй үндэс нь хөрсөн дэх хязгаарлагдмал чийгийг ашиглаж, хатуу ширүүн орчинд амьдрахад тусалдаг.
Одой хайлаас нь хуурай газрын экосистемд чухал үүрэгтэй. Үндэс нь хөрсийг тогтоон барьж, элэгдэл эвдрэлийг багасгахад тусалдаг. Мөчир нь шувуудын хоргодох, үүрлэх орчин болдог. Навч, үр, сүүдэр нь шавж болон жижиг амьтдад ач холбогдолтой.
Задгай хуурай орчинд одой хайлаас нь жижиг модлог орчин үүсгэж чаддаг. Ийм модлог хэсэг нь мод ховор газарт сүүдэр, хамгаалалт, хоол тэжээлийн эх үүсвэр болж, биологийн олон янз байдлыг дэмждэг.
Одой хайлаас нь ган, хүйтэнд тэсвэртэй тул хуурай бүсийн газрын нөхөн сэргээлт, салхины хамгаалалтын зурваст ач холбогдолтой. Мөн салхины элэгдлийг багасгаж, доройтсон газрын сэргэх нөхцөлийг дэмжиж чаддаг.
Гэвч одой хайлаасны байгалийн ургах орчин нь амьдрах орчны эвдрэл, мод огтлох, малын хэт бэлчээрлэлт, уул уурхай, зам барилга, газрын доорх ус багасах, уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт зэрэг нөлөөнд өртөж болзошгүй. Залуу мод нь малын идэлт, гишгэгдэлд амархан гэмтдэг.
Одой хайлаасыг хамгаалах нь чухал. Учир нь энэ мод хуурай газрын эмзэг экосистемийг дэмждэг. Одой хайлаасыг хамгаалах нь хөрсний тогтвортой байдал, зэрлэг амьтдын амьдрах орчин, байгалийн модлог хэсэг, Монгол орны хээр говийн ургамлын олон янз байдлыг хамгаалахад тусалдаг.
Зургийн цомог
